Khoảnh khắc giao mùa

05 Tháng Hai 2011 11:00 SA (GMT+0700)

Email

 

Buổi sáng, nghe tiếng sương cựa mình trên từng mép lá. Gian trầu không im lìm ngủ quên trong gió sớm, không cần bàn tay người đánh thức mỗi sớm mai nữa. Không gian tĩnh lặng và dịu vợi, khoan thai cho khúc giao mùa…

Hoa vàng đồng nội

Mẹ đi trong sương mai của ngày tết. Hoa đèn và giấy đỏ. Những hàng mộ nhỏ cũng thấp thoáng trong sương sớm. Tất cả thơm và ấm mùi cỏ, mùi của sự yên nghỉ vĩnh hằng, mùi của lòng hoài cổ muôn đời. Mùi của hương trầm tỏa ngát, quyện với đất trời, với lòng thành kính trở nên trầm mặc. Và tết đến, người đã khuất trong nhẹ nhàng hương khói.

Con nhớ thời gian đằng đẵng tha phương. Cuối năm, bắt chuyến tàu cuối về quê, gặp những ngôi mộ nhỏ nằm thấp thoáng trong sương với những vòng hoa dâng tháng Chạp tươi nguyên là bao ồn ã, bao toan tính thị thành dường bỏ lại phía sau lưng.

Làng vào những ngày cuối tháng Chạp vươn trong sương khói. Sương của cái lạnh ngày đông vướng víu và khói của lá khô vườn nhà. Vườn rộng, mẹ gom hoài lá khô cho quang đãng. Khói lá cay cay, hăng hắc sao vẫn thấy âm ấm và đầy dư vị. Đó là khói gợi ký ức, gợi tháng năm và gọi bao đứa con còn mải mê công danh trở về nhà đêm ba mươi tết.

Nắng vừa lên, mẹ đem cốm ra hong. Thật lạ, có bao thức quà ngập tràn hàng quán, mẹ vẫn cứ giữ thói quen với cốm in mía mật, với bánh men bánh thuẫn, mứt gừng. Chuối trong vườn đã chín. Mẹ cắt gọn gàng bày hết lên mâm ngũ quả đặt trân trọng nơi bàn thờ song vẫn còn mấy buồng nơi góc vườn. Lũ dơi rúc rích, mẹ khoan dung bảo để dành cho chúng ngày xuân. Sáng đêm, ổi, khế chín bị chúng tha đi rơi rớt khắp vườn, thoang thoảng ngát hương. Vẳng bên bờ sông tiếng ai đập chiếu, rồi những tấm áo hoa phơi trong nắng. Tất cả như gọi về hương vị thơm tho cho ngày tết.

25 tuổi, ta về trong áo khăn lượt là thiếu nữ. Chợt nhớ cái thuở còn xúng xính trong áo xanh áo đỏ, trong chiếc vòng ngũ sắc mẹ mua chuẩn bị chơi xuân. Và dù mới hăm hai tết, đang mải mê rồng rắn đồ hàng mẹ gọi về thử, ướm vào rồi chẳng chịu thay ra nữa. Để tối hăm ba, trong giấc mơ toàn lấp lánh màu sắc của chiếc áo mới, của cảm giác sột soạt trong làn vải hoa rực rỡ…

Ta trở mình khi vừa tinh mơ, vô tình làm giật mình chú chuồn chuồn ngủ trên đóa hoa vạn thọ ươm vàng. Vô tình thấy chị đứng bên gốc khế thật lâu. Chị đẹp trong nỗi khát khao viên mãn. Hoa khế lác đác rơi. Có lẽ trong thẳm sâu trái tim phụ nữ của chị vẫn còn giữ lại chút niềm riêng nào đó, thật nhẹ gợn trong tiết trời đầu xuân…

Mẹ vớt đòn bánh tét đầu tiên trong đêm ba mươi. Các con đã về, khuôn mặt mẹ  hạnh phúc tràn đầy. Khói bếp nấu bánh đêm ba mươi mỏng mảnh. Hương thời gian cả một năm trời xô bồ cơm áo dường ngưng đọng nơi làn khói ấy, nồng ấm đến lạ kỳ.

Chợt thấy ngày đến thật khẽ, nụ cười trên môi cũng thật khẽ. Dường như ai cũng sợ cái giây phút giao mùa sẽ lướt đi, mang theo cả những giây phút riêng mình từ miền sâu thẳm. Chợt muốn đan tay lại, gom hết nhớ thương năm cũ cất vào tim vì ngoài kia, trời đất đã giao mùa!

 Nguyên Hậu

Chợ quê

14 Tháng Tám 2010 8:00 SA (GMT+0700)

Email

 

 

 

 

Hơn năm mươi năm ròng, mẹ vẫn giữ thói quen đi chợ từ tinh mơ sáng. Con đường làng hun hút uốn quanh cánh đồng đầy hơi sương tháng bảy. Đôi quang gánh một bên là rau khoai, một bên là cà cải chưa đủ nặng oằn, song vẫn mỏi đôi vai gầy theo con đường xa ngái. Tôi vẫn thường theo mẹ những buổi tinh mơ như thế. Khi tiếng gà đầu tiên báo tàn canh là mẹ tất tả rau khoai. Tôi mắt vẫn còn ngái ngủ bước thấp bước cao, một tay nắm chặt sau dây gánh. Thế nhưng lúc đi qua gò hoang, thấp thoáng trong sương nhấp nhô mấy nấm mộ, vẫn cứ hối mẹ đi nhanh nhanh. Tuổi thơ tôi với bao hình hài tưởng tượng ngô nghê làm mẹ phải bật cười…

Một góc chợ quê – Ảnh: N.T.HẬU

Chợ quê họp năm ngày một phiên trên một miếng đất rộng. Đơn sơ và mộc mạc. Mẹ bày rau lên hết trên đôi quang gánh, rau vườn nhà xanh roi rói, xanh đến lạ thường vì còn vướng hơi sương lành lạnh đêm qua. Những bà mẹ quê khác cũng bày cau, chuối, dưa cà, bầu bí trên một cái mẹt đan tre. Chuối cau, chuối hương, chuối tiêu xanh vàng đến vui mắt. Như đã thành thói quen, bà cụ bán chuối bao giờ cũng cất sẵn mấy trái chuối tiêu ngọt lịm, da vàng lấm tấm cánh gián đen để cho tôi. Và thể nào, khi ăn xong, trên dọc đường về, tôi vẫn còn hai trái để dành trong túi áo.

Hết hàng rau là đến hàng trầu cau. Mấy bà cụ bày vôi trầu lên chiếc sàn đan nong mốt, hăng hắc mùi thuốc lào và rễ khô. Cau xanh mướt được chặt nguyên buồng, trầu cũng xanh mướt xếp theo từng phiến lá. Bà cụ hàng trầu khi rỗi khách mua, hay kể chuyện trầu cau. Bà bảo rằng sáng đi hái trầu phải đánh thức trầu và động tay khe khẽ, có thế trầu mới xanh và khỏi giật mình. Mẹ thường không cho tôi chạy loanh quanh xa hơn vì sợ quấn chân mấy bà hàng xén khác. Tuổi thơ tôi cứ êm đềm trôi qua như thế với chuối tiêu, với bánh cam rán đường, với những gương mặt thuần hậu nơi góc chợ. Khi mẹ bán hết dây khoai cũng là lúc mặt trời lên cao, ông hàng cá cũng nhặt mấy chú rô phi nhảy lung tung ra đất để nhốt vào chiếc nơm thùng cũ kỹ dọn về. Chợ họp sớm và cũng tan sớm. Tháng năm cũng chỉ mấy thứ quà quê với rau cải xanh, rau dền đỏ hay mấy con cá câu vội bến bồi hôm qua. Chỉ có đôi gian quần áo người ta mang về từ thị trấn với đủ màu xanh đỏ làm rộn cả một góc chợ.

Thời gian đuổi dài qua màu áo cánh đồng, hết xanh ong óng lại nâu vàng màu rơm rạ. Rồi mùa đốt đồng đi qua, khói lên nhuộm phủ cả một vùng ký ức. Tôi cũng đi qua bao mùa tuổi, chỉ mẹ vẫn miệt mài những vòng dây khoai, đếm tuổi con từng bước vào đời.

Những nơi tôi đi qua nhà cao ngun ngút. Ký túc xá trông hẳn ra siêu thị mấy tầng lúc nào cũng người xe vào ra tấp nập. Mẹ bảo dì Tư bán chuối vừa mất năm rồi, ông bán cá rô phi hình như theo con về sống tận miệt ngoài… Chợ giờ cũng đông hơn và họp nhiều phiên hơn. Thị trấn mà tôi đang sống và làm việc cũng không còn những sáng chợ phiên như thế. Thi thoảng gặp một màu áo nâu, chợt nhớ dáng những người mẹ quê với những mẹt rau, chuối năm nào. Chẳng biết bà cụ bán trầu năm xưa giờ còn hay mất và trầu có còn xanh không nếu một sớm không còn ai đánh thức

Nguyên Hậu

Hương ổi

17 Tháng Bảy 2010 7:01 SA (GMT+0700)

Email

 

 

 

Tôi về, cũng là lúc đang  mùa ổi chín.Vườn rộng, ngọn gió bao dung và phóng khoáng len vào từng ngõ ngách, quyện hương ổi thơm ngọt ban phát  khắp nơi. Lối đi rụng đầy ổi. Căng tròn. Sực nức. Tuổi thơ tôi đã đi qua biết bao  mùa ổi chín, thế mà giờ đây, đứng trước vườn quê, chợt thấy lòng rưng rưng. Đã vào thu đâu,sao tiết trời lại se se đến lạ…

Ngày ấy, mới sáng tinh mơ tôi đã nghe tiếng đám bạn gọi nhau qua hàng rào chìa vôi trắng xóa.Tôi vụt chân xuống giường, rón rén đi qua gian bếp, nơi mẹ đang lễ mễ bên nồi xôi nếp thơm lừng cho kịp buổi làm đồng, để đi ra vườn. Đêm qua, lũ dơi tìm về làm rụng đầy ổi chín. Chúng tôi tha hồ nhặt đầy túi rồi như bầy chim sâu, cứ rúc rích  trốn tìm trong vòm lá. Tuổi thơ dại khờ và vô tư, vậy nên cứ mặc cho mẹ gọi về trông nhà, miệng đứa nào đứa nấy núng nính ổi nếp vàng ruộm, ổi sẻ đỏ hồng. Trưa về trên má còn vương hạt ổi, lại bị đánh đòn vì bụng đã tròn căng, không ăn được cơm…

Ngày ấy, mỗi khi nghỉ học, tôi đưa đám bạn về nhà. Mười bảy tuổi chưa là người lớn! Chúng tôi leo trèo, chạy nhảy, bứt trái bẻ cành. Khi vườn yên tĩnh trở lại cũng là lúc mẹ bắt đầu thu dọn những cành lá xác xơ do chúng tôi  bỏ lại. Vậy mà mùa sau, mùa sau nữa, vườn vẫn trĩu quả. Những gốc ổi già cũng bao dung và nhân từ như mẹ!

Ngày ấy, nụ hôn đầu đời anh trao cho tôi là nụ hôn lên mái tóc. Anh bảo tóc tôi dịu dàng hương ổi và anh sẽ mang theo suốt cả cuộc đời. Vẫn cảnh cũ năm nao, sao giờ trở nên xa vắng quá? Mảnh đất bình yên này không đủ sức níu chân bao con người ra đi tìm vùng đất hứa. Bao gái trai bị hút vào chốn phồn hoa thành thị, mỗi bận về quê lại ươm mầm vào bọn trẻ những giấc mơ với bao màu sắc lạ. Vườn như rộng hơn. Lối đi cỏ mọc đầy vì vắng bước chân trẻ hàng xóm sang nhặt ổi. Muốn trách cứ một lời nhưng biết trách ai đây khi chính tôi cũng là cánh chim lạc bầy xa hút. Tôi về đây như một lời tạ tội. Tôi về đây như một sự tự thú với tuổi thơ đầu trần chân đất, tự thú với khoảng trời riêng ngập tràn hương ổi này.

Tôi ngồi xuống bờ ao. Phiến đá dày hơn những lớp rêu xanh. Chợt thấy chạnh lòng. Xin đá đừng làm mẹ ta trượt chân mà ngã. Mấy trái ổi chín cạnh rìa ao như một món quà thảo thơm của đất trời dành cho lũ cá. Có tiếng ổi rụng, mặt ao cứ gợn mãi những vòng tăm sóng nước. Vườn yên lặng. Gian nhà cũng yên lặng. Tự dưng tôi muốn kéo dài cái khoảnh khắc này đến vậy. Bao năm rồi cảnh vật nơi đây đã đợi tôi. Giờ đây tôi muốn, dù chỉ một lần, ngồi đây để đợi. Rồi cha tôi sẽ đi làm đồng về. Rồi mẹ tôi sẽ ôm tôi vào lòng, sẽ khỏa nước giếng mát rượi cho tôi rửa sạch bụi đường.

Ngọn gió vẫn bao dung đưa hương ổi lùa vào mái tóc, len cả vào tim tôi ngan ngát…

Nguyên Hậu

Miền riêng của mẹ

03 Tháng Hai 2011 8:00 CH (GMT+0700)

Email

 

 

Mùng một năm nào trời cũng thường ít nắng. Cái không khí hanh hao và còn chút se sắt cuối đông cứ lững lờ vươn trên đôi má hồng hồng thiếu nữ. Vậy mà năm nào mẹ cũng không cho đi chơi vào ngày đầu năm ấy. Với mẹ mùng một bắt đầu bằng sự tĩnh lặng, bằng những lễ nghi không cầu kỳ nhưng đầy thành kính.

Miền riêng của mẹ. - Minh họa: TRẦN QUYẾT THẮNG

Sáng mùng một cúng trầu. Mẹ lặng lẽ ra vườn , lặng lẽ thắp hương và bày cau trầu lên phiến lá, khói hương luẩn khuất, gương mặt mẹ cũng thanh thản lạ kỳ. Mẹ nói rằng cái gì cũng có linh hồn, bởi vậy tôn trọng lẽ sống của chúng để cho đời bình yên  hơn. Cũng bởi vậy, 30 năm nào sau lễ đóng giếng, mẹ cũng dặn đi dặn lại cấm có đứa nào ra giếng ngày mùng một, “cả năm xao động, để Hà Bá một ngày tĩnh tâm…”. Con gái mẹ thuộc thế hệ 8X, trong đầu chứa toàn những công thức, số liệu, những kiến thức cập nhật … và vội vàng đuổi theo nhịp chảy của thời cuộc mà không để tâm đến những điều tâm linh  như thế, nhưng cũng không bao giờ xâm phạm vào miền riêng của mẹ. Và  con gái cũng vô tâm lắm, mẹ dặn thật kỹ, song sáng mùng 1 lại quên đi, vẫn vô tư thả dây gàu xuống giếng, khỏa nước mát lành lên tay. May mà mẹ không biết, không lại lo cả năm dài!

Các chị gái lần lượt theo chồng, mẹ như san sẻ nỗi lo của mình theo từng đứa. “Mùng một tết cha, mùng ba tết thầy”, sáng đầu năm mẹ ngóng từng tiếng động ngoài ngõ. Mong sớm nhìn thấy sự viên mãn sum vầy trên nét mặt từng đứa con . Và thể nào, sau giấy phút ấy, mẹ lại thẫn thờ bên cây trạng nguyên ở góc vườn. Nó làm mẹ nhớ một đứa con nữa không về được. Lúc đó, dẫu cho có một khoảng lặng len ngang trong lòng mỗi người, ai cũng vờ như không biết, để mẹ được được sống trong phút hoài cố yêu thương luẩn quất.

Năm đầu tiên con xa nhà, lịch học sát ngày, chậm vé tàu nên mùng một tết còn ở miền nam. Gài Gòn ồn ã biết mất nhường lại cho những con đường thênh thang rộng và những gác trọ im lìm tưởng chừng nghe được âm thanh của chiếc lá hoa dầu chao nghiêng xuống phố. Chợt rưng rứt khóc, nhớ cái cảm giác thức dậy sau đêm 30,  nhìn thấy nơi gian nhà trên tỏa ra ánh sáng ấm áp của hoa đèn và mâm ngũ quả. Nhớ mùa hương trầm quyện trong cái yên ắng ngày đầu năm. Nhớ dáng cha khom lưng thành kính  khấn vái  tổ tiên trong bộ đồ bà ba vòng kiềng đen rồi thong thả ngồi bên bộ ấm trà sứ nóng đang bóc khói …

Rồi ngày mùng một tết năm con bắt đầu tuổi thiếu nữ. Mẹ không còn tự tay thay bộ quần áo mới cho con xúng xính ngày xuân nữa. Bên song cửa sổ, mẹ vuốt lại mái tóc con gái óng ả, bàn tay lướt đi thật chậm , tựa hồ vô hình thoáng vương vương nhớ mái tóc mây thời thiếu nữ của mình. Cũng bên song cửa sổ này, mẹ chải tóc cho từng đứa . Vào mỗi buổi sáng đến lớp, trước khi con gái lấy chồng và trong cái tĩnh lặng của ngày đầu năm.

Mẹ an phận, thời con gái chân chỉ hạt bột, lấy chồng  sinh con. Và tình yêu ngày xưa chỉ tới khi hôn nhân đã định. Vậy mà một đời vun vén, chẳng tiếng bấc tiếng chì hay khua mâm lệch đũa. Quanh năm chưa bước qua khỏi lũy tre làng mà chỉ kĩu kịt  với những xấp trầu không và vòng dây khoai rau cải xuống chợ. Hình như một năm tròn chỉ có ngày đầu năm là mẹ bớt đi một phần bận bịu. Vẫn cái dáng lưng khom, đầu búi củ tỏi song dường như nhẹ nhàng và bình thản hơn. Trong cái thảnh thơi của mẹ vẫn lẫn quất nỗi lo cho con cháu, Mẹ sợ ngày đầu năm bận bịu, cả năm con cháu phải tất bật với dòng đời…

Hơn 20 năm , trong ký ức con thấp thoáng bao ngày đầu năm như thế. Cái ký ức càng đi qua thời gian,  càng khó có thể định  hình một cách rõ nét nhất song cũng chẳng phai nhạt được. Con lớn lên bắt đầu từ những ngày đầu năm nhẹ nhàng như thế, để cái tuổi thiếu nữ đoan trang và dịu dàng hơn vì những bước chân nhẹ như ru  của mẹ.

Năm nay, cái se lạnh bắt đầu len qua song cửa sổ. Len trong từng sợi tóc mỏng mảnh óng huyền  của tuổi 25. Con tất bật với bao công việc để có thể trở về nhà đêm 30 tết. Để có thể lắng nghe tiếng bước chân nhẹ bên thềm  khi mẹ thì thầm bên giàn trầu không trong tinh mơ sớm. Để mẹ lại luồn tay từng sợi nhớ thương trên mái đầu thiếu nữ. Để lại được đứng bên lề cuộc đời và cảm ơn thời gian đã cho mẹ ta những miền riêng tĩnh lặng…

NGUYÊN HẬU

Cái ngạch địa cửa

12 Tháng Sáu 2009 2:00 CH (GMT+0700)

Email

 

Có ai đi xa mà không nhớ quê hương da diết. Kẻ nhớ giếng làng, người nhớ cây đa bến nước, lũy tre, hàng dâm bụt, bếp lửa quê nhà. Còn tôi nhớ nhất là cái ngạch địa cửa.

Ảnh: DƯƠNG THANH XUÂN

Ngày nhỏ tôi cũng đầu trần chân đất chạy theo chúng bạn khắp bờ ngô bãi lúa. Thế nhưng phần nhiều thời gian tôi chơi quanh quẩn nơi ngạch địa cửa nhà mình.

Nhớ mỗi sớm mai, mẹ thường tất tả cho kịp buổi làm đồng. Có hôm không còn gạo thổi cơm sáng, mẹ gọi tôi dậy, dúi cho củ khoai nướng và ra đồng khi gà vừa te tái gáy. Tôi mắt nhắm mắt mở, ra ngồi nơi ngạch cửa để trông nhà, chưa kịp trông theo dáng mẹ khuất sau hàng rào thì đã lại ngủ khò. Củ khoai tuột khỏi tay và bị chú Vện tha đi mất. Non nửa buổi, khi giật mình thức dậy, lơ mơ không biết mình đã ăn củ khoai tự khi nào và sao không tìm thấy vỏ.

Có lần cha đi ăn cỗ làng bên. Tôi ngồi nơi ngạch cửa đợi mãi (quê tôi có thông lệ gởi bánh mang về cho trẻ con mỗi khi tan cỗ). Cha về, loay hoay thế nào, con Vện lại lỉnh mất chiếc bánh nếp tro. Tìm chán không thấy, tôi cứ đinh ninh rằng “ông ngạch địa” đã ăn mất bánh.

Nhà quê, đơn sơ nhưng thoáng rộng. Mỗi gian ngăn cách với nhau bằng một cái ngạch địa cửa. Phía dưới thanh gỗ ngạch địa thường thông một lối nhỏ để mỗi lần quét nhà có thể luồn rác qua lối ấy. Năm 10 tuổi, tôi đã thấy cái ngạch nhà mình đen kịt và bóng loáng. Chắc vì ngày nào tôi và thằng bé con hàng xóm cũng mài đũng quần lên ấy, hết cưỡi ngựa lại xoay sang chơi đồ hàng.

Mớí đó mà tóc tôi đã chấm ngang lưng, cậu bạn ngày trước cũng xa mất hút. Mẹ cấm: “Con gái không được ngồi nơi ngạch địa”. Tôi cười, đùa mẹ: “Hồi nhỏ con không là con gái chắc!”

Nói vậy chứ mẹ đã cấm thì không làm trái ý mẹ. Tôi xa nhà đi học, có còn thời gian mà ngồi ngạch địa nữa đâu, song vẫn thắc mắc: Vì sao con gái không được ngồi ngạch địa cửa?

Mỗi bận về quê, tôi tíu tít với đám bạn lâu ngày mới gặp với bao câu chuyện về thành phố xa ngái mà tôi đang sống. Mỗi lần bước qua ngạch cửa, tôi cũng quên không ngoái lại nhìn nước thời gian có còn bóng loáng trên thanh gỗ nữa không. Mấy món đồ hàng vứt lung tung giờ mẹ cũng đã dọn sạch... Tôi vô tư quá!

Gần 20 năm. Làng trên xóm dưới thay da đổi thịt. Những ngôi nhà đúc lát gạch men bóng loáng mọc lên. Nghèo như nhà tôi, cha cũng đã san cái nền đất lồi lõm  bằng xi-măng bằng phẳng. Tìm mỏi mắt cũng không gặp lại cái ngạch địa. Thấy tựa hồ nhơ nhớ, một nỗi nhớ không gọi thành tên…

Nguyên Hậu